Besprekingen gemeenteraad - Verslag van de verkenner Gaby van den Biggelaar

1. Opdracht

De inwoners van de gemeente Son en Breugel hebben op woensdag 18 maart 2026 hun vertegenwoordigers in de gemeenteraad gekozen voor de komende vier jaar. Zij zijn verdeeld over de volgende fracties:

• Dorpsvisie 5 zetels
• VVD Voor U 5 zetels
• CDA 3 zetels
• D66 2 zetels
• GrL/PvdA 2 zetels

Op 19 maart heeft er een overleg plaatsgevonden met de betrokken lijsttrekkers en de burgemeester, waarin de uitslag van de verkiezingen is besproken. Tevens is de voorkeur uitgesproken voor de benoeming van een onafhankelijke verkenner, die zou worden aangezocht door de fractie met de meeste stemmen, te weten Dorpsvisie. Voor de verkenner is de volgende opdracht is geformuleerd:

• Verken de mogelijkheden voor de vorming van een stabiel en gedragen bestuur;
• Onderzoek daarbij het draagvlak voor een raadsakkoord als alternatief voor een coalitieakkoord;
• Breng hoofdthema’s en potentiële discussiepunten voor een akkoord in beeld.

Na een korte bedenktijd heb ik de opdracht geaccepteerd. Ik vind het boeiend en eervol om op deze wijze bij te dragen aan de lokale democratie in Son en Breugel.

Deze verkenningsfase wordt afgerond met dit verslag, inclusief een advies met betrekking tot een voorkeursvariant voor een bestuurssamenstelling, een advies aangaande het type akkoord waarmee de raad en college zouden kunnen gaan werken en een lijst van thema’s en onderwerpen die de komende raadsperiode aangepakt kunnen worden.
Deze bevindingen dienen als basis voor de volgende fase waarin door de raad cq fracties gewerkt gaat worden aan een inhoudelijk programma.

2. Werkwijze

Ik ben begonnen met een oriëntatie op de verkiezingen (berichtgevingen debatten en campagne) en de uitslag. Ik heb de verkiezingsprogramma’s gelezen en vervolgens een aantal inhoudelijke dossiers en raadsverslagen bekeken. Ik heb gesproken met de burgemeester (oa over een aantal inhoudelijke dossiers en de werkwijze van de raad en samenwerking met het college) en met de interim-griffier. De laatste is ondersteuner van de verkenner.

In week 13 zijn gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van alle fracties. Met alle fracties is de afspraak gemaakt dat de gesprekken in vertrouwelijkheid zullen plaatsvinden. De door de griffier gemaakte gespreksverslagen dienen uitsluitend als ondersteuning voor de verkenner en blijven derhalve vertrouwelijk.

Als leidraad voor deze gesprekken zijn de volgende onderwerpen vooraf aan de fracties toegestuurd (samenvatting)

1. Duiding van de uitslag en rol en positie van de eigen fractie in het vervolg
2. Inhoudelijke prioriteiten (speerpunten, blokkades, mogelijke compromissen en overeenkomsten)
3. Voorkeuren voor een nieuw te vormen bestuur (college B&W); argumenten voor en tegen bepaalde varianten, liggen er blokkades?, voorwaarden en mogelijkheden om deze laatste te neutraliseren.
4. Voorkeuren voor bestuurs- en samenwerkingsvorm

Alle fracties zijn op de uitnodiging van de verkenner ingegaan. De gesprekken hebben plaatsgevonden in een open en constructieve sfeer. Het is mooi om te zien dat alle fracties enorm betrokken zijn bij het welzijn en welbevinden van de inwoners van Son en Breugel. Alle fracties onderstrepen een degelijk, betrouwbaar en strak financieel beleid en alle fractie brengen dit in relatie tot gewenste zelfstandigheid van de gemeente Son en Breugel. Bij alle fracties wordt gedacht aan een bestuur bestaande uit maximaal 3 wethouders.

3. Bevindingen

In de gesprekken met de fracties zijn de in de opdracht verwoorde onderwerpen aan de orde geweest, zij het in een andere volgorde dan opgenomen in de opdracht. De onderwerpen onder 3 en 4 konden niet los van elkaar worden gezien. In mindere mate gold dat voor de vraag onder 2. Dit hangt samen met de ervaringen uit 2022. In 2022 is gestart met inhoudelijke besprekingen voor de input van een raadsbreed akkoord. De besprekingen over de samenstelling van het college kwamen later aan bod. De meeste fracties gaven aan dit deze keer anders te willen doen. In 2022 werd de druk om in de laatste fase tot een samenstelling van het college te komen, als onwenselijk ervaren. Hierbij komt dat een aantal fracties deelname aan een raadsbreed akkoord afhankelijk stellen van wel/niet deelname aan het bestuur. Hierover later meer.

In dit verslag komen de in de opdracht geformuleerde vragen aan de orde. Deze kunnen niet los van elkaar worden gezien, zo zal blijken.

• A. Vorming van een stabiel en gedragen bestuur
• B. Gewenste vorm voor een akkoord (raadsbreed akkoord of  coalitieakkoord)
• C. Inhoudelijke thema’s

ad A. Vorming van een stabiel en gedragen bestuur

Een ‘gedragen’ bestuur duidt op de voorkeur voor een bestuur dat gebaseerd is op steun van de raad, bij voorkeur op een meerderheid in de raad. Die meerderheid in de raad van Son en Breugel ligt bij 9 zetels. De verkiezingsuitslag en de verdeling van het aantal raadszetels bieden verschillende getalsmatige opties van meerderheden. Eén voor de hand liggende getalsmatige meerderheidscombinatie is er niet. Met andere woorden: er is keuze voor de fracties. Wel is duidelijk dat het vormen van een meerderheid niet kan zonder dat één van de grootste fracties (Dorpsvisie of VVD Voor U) daaraan deelneemt. Meerdere opties zijn aan de orde geweest. Zo is er onder meer gesproken over een combinatie van Dorpsvisie en VVD Voor U, eventueel aangevuld met een derde partij, over  e combinatie Dorpsvisie CDA en een derde partij, over een combinatie VVD Voor U, CDA en een derde partij. Aan de fracties is gevraagd naar hun voorkeuren en belemmeringen.

Tijdens de gesprekken zijn meerdere argumenten genoemd ter onderbouwing van mogelijke opties.

• Recht willen doen aan de uitslag van de verkiezingen. Die uitslag wordt door de fracties niet eensluidend geïnterpreteerd. Feit is dat er twee partijen zijn met 5 zetels, waarbij de ene partij meer stemmen haalde dan de andere. De meeste fracties zien in de uitslag een marginale wijziging ten opzichte van de vorige verkiezingen, mede gezien de omstandigheid dat er fracties/partijen zijn gefuseerd of afgescheiden. Andere fracties benoemen de grootste winst (aantal stemmen) of juist hun stabiliteit t.o.v. 2022.
• Een aantal fracties benadrukken de wens van een stabiel bestuur, met ervaren bestuurders en gedragen door stabiele fracties met ervaren raadsleden. Een stabiel bestuur wordt met name genoemd als belangrijk voor het dorp (minder onzekerheid voor inwoners, meer vertrouwen in bestuur, rust in de organisatie).
• Betrouwbaar bestuur wordt genoemd, dat bereid is tot constructieve samenwerking binnen het college, tussen raad en college en in de raad. Niet terugkomen op eerdere besluitvorming, verschillen mogen er zijn maar belang van het dorp staat voorop en niet de profilering van fracties.
• In dit kader wordt ook de term ‘loyaliteit’ genoemd: de bereidheid om verantwoordelijkheid te nemen voor bestuurlijke besluiten (ook als je intern een andere mening hebt of had).
• Bestuursstijl of partijcultuur. Hierbij gaat het niet zozeer om de inhoudelijke verschillen, maar om gedrag en werkwijze om te komen tot effectief bestuur.
• Wederzijds vertrouwen; niet iedereen hoeft het altijd eens te zijn. Basisvoorwaarde is betrouwbaarheid, openheid en respect. 

Tijdens de gesprekken kwamen bepaalde lijnen en keuzes naar voren. Als verkenner ben ik daar nader op ingegaan en heb gevraagd of en waar er ruimte zou bestaan in de geuite keuzes en posities.

Conclusie 1

Op basis van de door fracties ingebrachte wensen en suggesties lijkt het handhaven van de huidige fracties als bestuurders van de gemeente Son en Breugel het grootste draagvlak en dus de voorkeur te hebben. Mijn advies is dat bestuurders van Dorpsvisie, CDA en GrL/PvdA het bestuur gaan vormen, waarbij nog nader bekeken wordt of de derde bestuurder een ‘gezamenlijke’ wethouder zou kunnen zijn van meerdere fracties (m.n. D66).

Ad B. Gewenste vorm voor een inhoudelijk akkoord

Tijdens de gesprekken is de vraag aan de fracties voorgelegd op welke manier de samenwerking in de raad en tussen raad en college vorm dient te krijgen. Concreter: Welke vorm draagt het meest bij aan stabiliteit, vertrouwen en goede verhoudingen tussen het bestuur en de raad?

Vier vormen lagen voor, variërend van een meer traditioneel coalitieakkoordtot een raadsbreed akkoord zonder coalitie, met daartussen in twee mengvormen, te weten vorming van een coalitie gevolgd door een raadsakkoord of vorming van coalitie met raadsakkoord gevolgd door uitvoeringsprogramma door college.

Fracties beoordeelden deze vragen op basis van hun ervaringen van de afgelopen raadsperiode, waarin er gewerkt is met een raadsagenda (Samenwerken in aan voor met Son en Breugel 2022-2026) dat destijds is onderschreven door de fracties van Dorpsvisie, CDA, PvdA/GrL en D’66. De intentie daarvan was om meer ruimte te geven aan het raadsbrede debat en om de raad meer sturing te geven van onderwerpen die de raad belangrijk vond. In deze agenda zijn onderwerpen en thema’s opgenomen waar de raad zich op wilde richten. Deze lijst is tot stand gekomen met inbreng van alle fracties. Over een aantal onderwerpen zijn nadere afspraken gemaakt, neergelegd in het bestuursakkoord door Dorpsvisie, CDA en PvdA.

De ervaringen met het raadsbreed akkoord van 2022 zijn divers. In zijn algemeenheid bestaat er overeenstemming over het te volgen proces: in tegenstelling tot 2022 willen fracties eerst besluiten over bestuursvorming, daarna besprekingen over een inhoudelijk akkoord. 

Hoe kijken de fracties tegen het werken met het raadsakkoord? Als positief worden genoemd: draagt bij aan dualisme, draagt bij aan ieders rol, wisselende meerderheden mogelijk, geen politiek gedoe, veel besluiten zijn unaniem genomen (soms na amendementen en moties), positief voor inwoners. Als nadeel wordt genoemd dat fracties die niet deelnemen aan het bestuur te weinig mogelijkheid hebben zich te profileren. Zij herkennen de bestuurder niet als zijnde ook ‘van ons’. Tijdens de gesprekken zijn suggesties gedaan om deze nadelen te ondervangen.

Een nieuw raadsbreed akkoord ligt voor de hand als er brede overeenstemming is over inhoudelijke onderwerpen, er goede onderlinge verhoudingen zijn en er weinig behoefte is aan politieke profilering.

De fracties zijn allemaal gevraagd naar de belangrijkste inhoudelijke thema’s voor de komende raadsperiode. Als verkenner zie ik overeenkomsten in de genoemde thema’s. Waar er binnen die thema’s inhoudelijke verschillen zijn of verschillen in prioritering, liggen er nauwelijks principiële belemmeringen. (zie hierna).

Het wordt gecompliceerder: een aantal fracties geeft aan niet mee te willen doen aan een raadsbreed akkoord wanneer zij geen deel uitmaken van het bestuur. Met name de behoefte aan profilering speelt hierin een rol. Een coalitieakkoord geeft meer duidelijkheid in rollen en keuzes. Je kunt ook goed samenwerken zonder raadsakkoord. 

Conclusie 2

Er lijkt voor de komende raadsperiode geen draagvlak voor een akkoord dat breder is dan een coalitieakkoord. NB Tijdens de gesprekken zijn er suggesties gedaan om ervaren nadelen te ondervangen. Advies: onderzoek, alvorens inhoudelijke besprekingen voor een coalitieakkoord te starten, of en onder welke voorwaarden, een raadsbreed akkoord tot de mogelijkheden behoort.

Ad C. Inhoudelijke thema’s

Alle fracties is gevraagd thema’s en onderwerpen te noemen die wat hen betreft de komende raadsperiode prioriteit zouden moeten krijgen en welkeambities er voor de komende raadsperiode zijn. Met andere woorden: wat willen de fracties bereiken, wat moet er beter of anders? En ook: liggen er blokkades ten aanzien van inhoudelijke thema’s/onderwerpen? Met andere woorden: zijn er standpunten waarover niet te onderhandelen is?

In zijn algemeenheid valt te concluderen dat er veel overeenkomsten zijn tussen de thema’s zoals opgenomen in de verschillende programma’s: wonen, groen, zorg, leefbaarheid, mobiliteit zijn centrale thema’s. Soms zitten er verschillen in toon, ambities of prioritering. Ook uit de gesprekken blijkt veel overeenstemming over de belangrijkste thema’s. zo worden genoemd:

• (versnelling van) Woningbouw, verschil zit meer in de doelgroepen
• Mobiliteit (veiligheid, veilige fietsverbindingen, parkeren)
• Duurzaamheid (vergroening openbare ruimte, bosonderhoud)
• Behoud van sport- en cultuurvoorzieningen, met name aandacht voor het zwembad
• AZC, uitvoering ter hand nemen (geen nieuwe besluitvorming); we zijn geen weigergemeente
• Breeakker, fracties benoemen m.n. verschillen met VVD Voor U: regie bij gemeente of bij marktpartijen
• Dienstbare gemeente, transparant bestuur
• Sociaal beleid (armoedebeleid, preventie, participatie)

Alle partijen benadrukken het belang van gezonde gemeentelijke financiën. Er zijn meerdere suggesties gedaan om het huidige gezonde financieel beleid te kunnen handhaven, ook in de situatie waarin de inkomsten tegen mochten vallen.
Er wordt voor gepleit genomen besluiten met voortvarendheid uit te gaanvoeren, alvorens grote nieuwe dingen op te gaan pakken.

Conclusie 3

Er is een brede inhoudelijke basis voor samenwerking aanwezig, weinig controversiële standpunten.

Samengevat

Conclusie 1

Op basis van de door fracties ingebrachte wensen en suggesties lijkt het handhaven van de huidige fracties als bestuurders van de gemeente Son en Breugel het grootste draagvlak en dus de voorkeur te hebben. Mijn advies is dat bestuurders van Dorpsvisie, CDA en GrL/PvdA het college gaan vormen, waarbij nog nader bekeken wordt of een van de bestuurders een ‘gezamenlijke’ wethouder zou kunnen zijn van meerdere fracties (m.n. D66).

Conclusie 2 

Er lijkt voor de komende raadsperiode geen draagvlak voor een akkoord dat breder is dan een coalitieakkoord. NB Tijdens de gesprekken zijn er suggesties gedaan om ervaren nadelen te ondervangen. Advies: onderzoek,alvorens inhoudelijke besprekingen voor een coalitieakkoord te starten, of en onder welke voorwaarden, een raadsbreed akkoord tot de mogelijkheden behoort.

Conclusie 3

Er is een brede inhoudelijke basis voor samenwerking aanwezig, weinig controversiële standpunten.

Overall conclusie 

De verkiezingsprogramma’s en de inhoudelijke standpunten vormen geen noemenswaardige belemmering voor samenwerking in de raad. Dat gegeven zou een goede basis zijn voor een raadsbreed akkoord. Bij de keuzes die gemaakt moeten worden ten aanzien van de bestuurssamenstelling en daarmee ook in het type akkoord ligt het onderscheid en dus de ook de sleutel in zaken als vertrouwen en bestuursstijl. Hierbij zou ik willen adviseren, om, alvorens over te gaan tot besprekingen over een inhoudelijk akkoord.

• Te bespreken of de genoemde voorkeursvariant in de bestuurssamenstelling (Dorpsvisie, CDA, PvdA) een breder politiek draagvlak kan krijgen (met D66)
• Om vervolgens te onderzoeken waar precies de bedenkingen liggen tegen een breder akkoord en of deze opgelost zouden kunnen worden. 

Gaby van den Biggelaar, verkenner
3 april 2026